ԼԵՌՆԵՐԻ ՑԱՎԸ

Ու վիշտը տվեց լեռներին : Եվ հառաչեցին լեռներր ցավից,

Անեծք ժայթքեցին հրաբուխներով: Հովհաննես Շիրազ 

 

Ասում են, թե մի ժամանակ,

Ինչքա՜ն առաջ` ի՞նչ իմանաք,

Եղբայրներ են եղել հսկա մեր լեռները:

Զարթնել են շուտ,

Ելել ոտի,

Նա՛խ կապել են իրենց գոտին,

Լվացել են պաղ ամպերում

Իրենց երեսն ու ձեռները,

Հետո՛ միայն « բարի լույս » են իրար ասել

Եվ իրարից « բարի լույս » են սիրով լսել:

Պարույր Սևակ

— Բարի լույս, Մասիս եղբայր, ինչու՞ ես այդպես մռայլ, ինչու՞ են սև ամպեր կուտակվել ճերմակ գագաթիդ:

— Բարի լույս, իմ Արագած քույրիկ, ախր ինչպե՞ս չմռայլվեմ, երբ տեսնում եմ, թե ինչ է կատարվում մեր երբեմնի հզոր հայրենիքում:

— Է՜հ Մասիս եղբայր, գիտեմ, որ տեսնում ես, լսում, մռայլվում ես... Իսկ մենք ի՞նչ անենք, երբ մենք ենք խոշտանգվում ու տառապում:

— Արագած քույրիկ, ցավալի է ու ողբալի, սակայն այդ ամենի մեղավորը տգիտությունն ու կեղծավորությունն է:

— Մասիս եղբայր, Հայաստանը դարձել է լացող ուռենի, որի արմատները արդեն նեխել ու փչացել են, ոչ բնությանն են պետք, ոչ մարդկությանը:

— Գիտեմ Արագած քույրիկ, տեսնում եմ ու լուռ արտասվում... Սիսը , առհասարակ լռում է, կարծես համրացել ու կուրացել է: Նա ասում է ավելի լավ է լինել կույր և չտեսնել այս ամենը, կամ՝ էլ ավելի լավ է լինել խուլ և չլսել այս բարձր ամբիոններից հնչող կեղտարյունների վայրահաչոցը:

— Է՜հ, բա ես ի՞նչ ասեմ Մասիս եղբայր, էդ ճառ ասողները իրենց հաչոցներից հետո գալիս են իրենց ոհմակով, իմ փեշերին խորոված խաշլամա են անում, լափում են ու լակում, մեծ -մեծ խոսում են ու կենացներ խմում, իրար հետույք մտնում ու իրար քծնում: Չկան մարդկային արժեքներ, չկա բարոյականություն: Եվ արդեն իսկ ոչ միայն բնությունն են ապականել ու կեղտոտել: Ես հպարտ էի մեր լեռների պես, իմ փեշերին ծաղկունք էր ու այգիներ, աստղադիտարան էր ու գիտական հաստատություններ... Հիմա ի՞նչ է, շուրջբոլորս չորացած առվակներ են ու ապականված մթնոլորտ, փեշերս ծանրանում են պատգամավոր օլիգարխների ու չակերտավոր բարերարների խաշկերույթներով ու խնջույքներով:

— Ճիշտ ես ասում, Արագած քույրիկ, մի ժամանակ Երևանը ծաղկում էր ու գեղեցկանում իր հազարաբյուր շատրվաններով, կանաչավուն պուրակներով ու այգիներով, ժողովուրդը ուրախ էր ու երջանիկ, իսկ հիմա մռայլվել է իր գորշության ու կեղտի մեջ:

— Հացի խնդիր կա Մասիս եղբայր, ժողովուրդը սոված է ու ահաբեկված, — արդարացավ Արագածը:

— Արագած քույրիկ, բայց դա ու՞մ մեղքով է, որ սոված է, իսկ դա ու՞մ մեղքով է, որ ահաբեկված է: Ինչու՞ եք փորձում նրանց արդարացնել, եթե այդպես վախով են ապրում, դա միայն իրենց մեղքով է, ո՞վ է տեսել, որ մի ողջ ժողովուրդ ենթարկվի մի գաճաճ բռնակալի:

— Մասիս եղբայր այդպես մի ասա, ժողովրդի ձեռքին ի՞նչ կա, ոչ առաջնորդ ունի, ոչ ղեկավար: Եղածներն էլ սրիկա են ու հանցագործ:

— Արագած քույրիկ, իսկ ինչու՞ առաջնորդ չունի, դրա մասին դու մտածե՞լ ես երբևէ:.

— Դե, ինչ իմանամ, Մասիս եղբայր, երևի վախենում են...

— Ինչպե՞ս թե վախենում են: Արագած քույրիկ, չե՞ն վախենում, որ իրենց սպանում են, բայց մեռնելու՞ց են վախենում... Արագած քույրիկ, դու գիտե՞ս, որ երկու վախը մեկ մահ է:

— Այո՛, գիտեմ սիրելիս...

— Ուրեմն չի վախենում, որ օրը մի քանի անգամ սպանում են, հետո հոգեդարձ են անում ու կրկին սպանում: Եվ այդպես շարունակ: Չեմ հասկանում, է՛ս ժողովուրդը տառապելուց հաճու՞յք է ստանում... Արա՛ հո դուք մազոխիստ չե՞ք...

— Չգիտեմ ինչ ասեմ Մասիս եղբայր:

— Արագած քույրիկ, հենա Սիսն էլ լռեց, ու Կոմիտասի պես խենթացավ, հիմա ոչ խոսում է, ոչ լսում: Մի ժամանակ կատաղությունից քիչ էր մնում ժայթքեր ու հրաբխեր... Բայց ցավը ներսում պահեց, հույսը կորցրեց ու հալվել մաշվելով խենթացավ, ինքդ տեսնում ես...

— Քոռանամ ես, որ չեմ կարող հարազատ եղբորս դարման անել:

— Արագած քույրիկ, դարմանը դու քեզ պետք է անես, թե չէ՝ մենք ինչ, արդեն քարացել ենք ու ժայռացել... Նույնիսկ օտար քամիներն են մեզ ճոճում...

— Ճիշտ ես ասում Մասիս եղբայր, Թումանյանը ճիշտ էր ասում, որ փրկությունը ներսից է լինելու, որովհետև ներսից ենք փչացած: Թե չէ ճառում են ու ջուր ծեծում: Հիմա էլ Ազգային ժողովի ընտրությունների են պատրաստվում, անգամ Քոսոտ Սեյրան Օհանյանն է որոշել դառնալ ազգային փրկիչ, իր գունազարդ կնոջ թելադրանքով երևի: Եվ այդ տգետն ասում է, որ շքեղությունը գեղեցկության հետ չպետք է համեմատել:

— Արագած քույրիկ, տեսնում ես տգիտության փիլիսոփաններին: Լավ մեկը չկա, որ դրան հարց տա ու ասի՝ « Այ հաստագլուխ ոչխար, հարցը շքեղությունը չէ, այլ անտարբերությունը, հարցն այն է, որ քո գեղեցկուհու թելավարտիքները ավելի արժեք ունեն քեզ համար, քան սահմանագծին կանգնած հայ զինվորի կյանքը »: Լավ այդքան էլ տգետ ժողովուրդ կլինի, հետո էլ թուրքերին են մեղադրում:

— Մասիս եղբայր, թուրքը թուրք է, դրանց հետ համեմատելը տեղին չէ:

— Ինչպես թե տեղին չէ, Արագած քույրիկ, լավ էլ տեղին է: Չլինի թե սոված փնթիները կողքերդ շուրջպար պարեցին, դրանով դարձան հայրենասեր... Աղվան Հովսեփյանը սուլթան Համիդի գործի շարունակողն է, մնացած ենիչերներիները նույնպես: Քո կարծիքով ինզու՞ր են « Սասնա ծռերի » հանդեպ հաշվեհարդար տեսնում, այստեղ տեսակի խնդիր է:

—Մասիս եղբայր, Սասուն ասացիր հիշեցի, ինչպե՞ս են մեր եղբայրները՝ Նեմրութն ու Սիփանը...

— Արագած քույրիկ, իրենք լավ են, հազար գլուխ լավ, որովհետև թուրքը նրանց չի ապականում այնպես, ինչպես քեզ են ապականում այս հրոսակները: Դու պատկերացնում ես, եթե Նեմրութը Հայաստանում լիներ, ինչ կկատարվեր...

— Չէ, ի՞նչ կկատարվեր որ:

— Նեմրութի հեթանոսական հուշարձանները կլինեին օլիգարխ պատգամավորների դղյակների հիմնաքարերը, ցեմենտի ու ավազի շաղախի մեջ, ինչպես « Քարերի Սիմֆոնիան », որը դարձավ Աղվան Հովսեփյանի քմահաճույքի զոհը: Փնթիները ոչ միայն պատմական ու ճարտարապետական հուշարձաններն են ոչնչացնում, այլև բնության անձեռակերտ հրաշքները: Բարբարոս ցեղերը նույնիսկ այդպես չավերեցին մեր երկիրը, որքան Տեր-Պետրոսյանն ու Քոչարյանը, իսկ գաճաճիկ ցողունապատվածը հասցրեց մինչև վերջ: Դու պատկերացնում ես, եթե Վանը պատկաներ հայերին, ապա այնտեղ Աղթամարա վանքը կլիներ հյուրանոցային համալիր կամ խաղատուն: Կոկորդ եք պատռում, թե թուրքերը ոչնչացնում են Անիի ու Կարսի հուշարձանները, աշխարհով մեկ բարձրաձայնում եք, որ ադրբեջանցիները Նախիջևանում ոչնչացնում են Ջուղայի խաչքարերը, բայց մոռանում, որ մենք ինքներս ենք ոչնչացնում մեզ ժառանգություն հասած արժեքավոր պատմամշակութային կոթողները՝ Երիտասարդական պալատը, Կինո տունը, Կրկեսի մասնաշենքը, Փակ շուկան ու Զվարթնոց օդանավակայանը, մնացած հուշարձանները ու կոթողները : Լավ հիմա բարբարոս ցեղերը որտե՞ղ են, Արաքսի ա՞յս կողմը թե՞ այն...

— Չգիտեմ ինչ ասեմ սիրելի եղբայր:

— Արագած քույրիկ, պատկերացնում ես, եթե ես Հայերի հողում լինեի...

— Չէ եղբայր չեմ կարող պատկերացնել:

— Այն, որ տգետներն իրենց կազինոներն ու հյուրանոցային հասարակաց տները իմ փեշերին կկառուցեին ու կապականեին ոչ միայն իմ հանգիստը, այլ վեհությունն ու փառքը: Ապականելու համար այդ փնթիների խելքները իրենցը չէ: Պատկերացնու՞մ ես, Մասիսը հայ ժողովրդի խորհրդանիշը մի քանի օլիգարխ գող ու ավազակ իրենցով էին անելու, սեփականաշնորհելու էին ու իմ փեշերին խաղատներ կառուցեին՝ շքեղ լույսերով ողողված, այցելուներ էին հրավիրելու Հայաստան: Դեռ դա ոչինչ, որքան որ գալու էին օլիգարխների հարբած շքախմբերը, լափեին ու միզեին իմ փեշերին: Երբ կարոտախտով տառապող մեր եղբայրներին Մասիսը ցույց տալու փոխարեն՝ պետք է « Նոյան Ագռավ » հասարակաց տան մարմնավաճառներին մատուցեին ու մերկապար ցուցադրեին՝ վարագուրելով իմ Մեծությունը.... Հիմա ինքդ ասա, դրանից հետո ինչպե՞ս պետք է զգամ ես...

— Ցավում եմ, իմ ճերմակահեր եղբայր, սակայն, կարծես դու շատ ես չափազանցեցնում ։

— Ինչպես թե չափազանցեցնում եմ, աչքերդ լայն բաց արա, մի ինքդ տես, թե ո՞վ է քո մտավորականը, տես, թե ինչպես ոչխարների հոտը լուռ ու խոնարհ նորահահարսի նման համակերպվում են ամեն ինչին ու սպասում, որ փնթիների ոհմակը գա ու կենակցի իր հետ, և հետո գանգատվեն, որ իրենց օր ու արև չեն տալիս։ Բայց բռնաբարողի համար խիղճն ու հոգին ո՞րն է, ինչպես իրենք՝ փնթիներն են ասում, « Ծակ լինի, տաք լինի »: Լավ ինչքա՞ն կարելի է Նժդեհի ասած Մետերլինգյան կույրերի նման մոլորված « տգիտության անտառում » լուռ սպասեն, որ մի գեղեցիկ օր սպիտակ ասպետը կգա ու կազատի չար դևի ձեռքից։ Լսե՛ք, հիմա 21- րդ դարն է, սպիտակ ասպետների ժամանակները վաղուց անցել են, եթե դուք ի վիճակի չեք ինքներդ ձեզ պաշտպանել, ուրեմն մի դժգոհեք, թե բռնաբարում են, եթե ինքդերդ չեք կարողանում հարգել ինքներդ ձեզ, ապա մի դժգոհեք, որ ուրիշները չեն հարգում ձեզ: Բավական է մի փոր հացի համար ապրեք, Աստված ստեղծել է մարդուն գլուխը ուղղաբարձ դեպ վեր, ամոթ է, երբ մարդը անասուններին հավասարվելով՝ ընդունում է այդ անարգությունը, գլուխը խոնարհեցնելով ուրիշի ոտքի տակ՝ ուրանում եք Աստծո տված հարստությունը: Աստվածն ինքը սառն աչքերով է նայում այդ ցավալի տեսարանները: Նա տեսնում է, որ մարդիկ յուր պատկերը հավասարեցրել են անասուններին, բայց աչքերը փակում, երեսը շրջում, անց է կենում...:

— Մասիս եղբայր, բայց մի մոռացիր, որ շրջապատված ենք թշնամի երկրներով:

— Լսի՜ր սիրելիս, ի՞նչ թշնամի երկիր... Ախր դա ի՞նչ կապ ունի... Թշնամի երկի՞րն է ձեր զինվորներին խոշտանգում ու սպանում, թե ձեր հաստագլուխ գեներալները, որոնք անգամ չգիտեն նախահարձակը ինչ է: Թշնամի երկի՞րն է Ձեր սպանված զինվորների մայրերին քարշ տալիս ասֆալտի վրա, թե քո ենիչերիները... Թշնամի երկիրը ինչ կապ ունի Հաց բերող Արթուր Սարգսյանի ձերբակալության հետ, բավական չէ խոշտանգում եք նրան, հետո էլ արդարանում, զվարճալիքների մասին դեռ չասեմ... Դու գիտես, թե Մուրացանը ի՞նչ է ասել:

— Ի՞նչ է ասել որ...

— Ասել է՝ « Մի աշխատիր արդարանալ: Դրանով միայն ծանրացնում ես հանցանքդ »: Գիտես հայ ժողովուրդը իրեն քրիստոնյա է համարում... Ով է տեսել. որ աշխարհում առաջինը քրիստոնեություն ընդունած ժողովուրդը, երկիրը Հաց բերող Սուրբ մարդուն խոշտանգի, նման բան անգամ դժոխքում չես գտնի, որովհետև դժոխքում անգամ հարգում են Սրբերին: Իսկ այս երկիրը Դժոխքից էլ վատ է: Հաց բերողը սրբության խորհրդանիշ է, Սուրբ մարդը Արցախյան պատերազմի բովով անցավ, ապրեց ու չգնահատվեց երբեք... Չգնահատվեց, որովհետև շուրջբոլորը փարիսեցիներ են, ովքեր պատրաստ են նրան խաչին գամել: Ազնվազարմ Սողոմոն Քոչարյանի հետ էլ նույն կերպ վարվեցին՝ գամեցին խաչին, նա էլ էր հերոս, նա էլ էր Սուրբ, սակայն տեսանք ինչ եղավ... Հիմա ասա ինձ, սիրելի քույրիկ, այդ ապերախտ ժողովրդին, որը չգիտի գնահատել իր հերոսներին, արդյոք ինչ պատիժ կարելի է տալ...

— Մասիս եղբայր, ճիշտ ես ասում, ինչ անեմ, գլուխս որ քարին տամ...

— Արագած քույրիկ, հիմա ասա մեղավորը մե՞նք ենք, թե՞ թշնամի երկրները: Եվ ամեն մեկը, որ տգիտություն և վատություն ունեցավ իրենից դուրս փնտրելու աղետի պատճառները, կրկնեց հիմարություններ միայն: Գիտես մեր դժբախտությունն այն չէ, որ աշխարհում կան թուրքեր, այլ այն, որ կան թուրքանման հայեր::

— Չգիտեմ, Մասիս եղբայր, Քիչ է մնում ինքս էլ բարկությունից ժայթքեմ ու հրաբխեմ:

— Արագած քույրիկ Պոմպեյի վերջի օրը հիշու՞մ ես:

— Է՜հ Մասիս եղբայր, տո խելք է մնացել, դու հարցրու, թե երեկվա եղածը հիշու՞մ եմ:

— Պոմպեյը հին Հռոմի երբեմնի ծաղկուն քաղաքներից մեկն էր. Այնտեղ էլ թագավորում էր անբարոյականությունը, պոռնկությունը տգիտությունն ու կեղծիքը, ատելությունն ու նախանձը և վերջը այն բանին հասավ, որ Վեզուվի համբերությունը հատեց, նա էլ բարկությունից ժայթքեց ու կործանեց չարիքի այդ որջը, լավայի ու մոխիրների տակ տալով քաղաքն իր 5000 բնակիչներով: Մի օր մենք էլ ենք այդպես ժայթքելու ու ոչնչացնենք Չարիքի այս որջը:

— Մասիս եղբայր, ես լավատես եմ, չէ որ կան ազնիվ հայորդիներ, ովքեր պայքարում են չարիքի դեմ...

— Արագած քույրիկ, ասֆալտին պառկելով ու ամբիոններից ճառելով են պայքարում, պայքարելու համար խելք ու գիտելիք է հարկավոր, ոչ թե անիմաստ բառեր ու կոչեր, սովորել ու անընդհատ կրկնել: Պայքարի համար Արիություն ու կիրք է պետք.... Իսկ մենք ինչ ենք տեսնում, Ձեր կիրքը միայն « Կիսաբաց լուսամուտներում » է, այն էլ Փնթի փորձագետների ուղեղներում, որոնք անատամ ողորմելիներից ոչնչով չեն տարբերվում: Նույն տգիտությունը, նույն մակարդակը:

— Մասիս եղբայր, մակարդակ ասացիր հիշեցի, գիտես, որ հիմա հայ գիտնականները պարզել են, որ Հայաստանը ծովի մակարդակից ավելի բարձր է, քան կարծում էին առաջ...

— Արագած քույրիկ, տեսնում եմ դու էլ ես հավասարվել տգետների մակարդակին... Քո կարծիքով Քոսոտ երկրի գիտնականների մակարդակը այնքան բարձր է, որ կարող են ինչ-որ բան ինքնուրյուն որոշել.... Հայաստանն առհասարակ ամեն տեսակ մակարդակներից ցածր է, ուր մնաց ծովի: Երկիրը վաղուց գլորվել է ամենախոր անդունդը, այնպես որ, մակարդակների մասին խոսելն ավելորդ է: Իսկ գիտության և կրթության մակարդակը քաղաքային կոյուղուց էլ շատ ավելի ցածր է: Դուք անընդհատ մատնացույց եք անում թուրք պատմաբաններին, թե իրենք կեղծում են պատմությունը: Ապա մի տեսեք, Ձեր պատմաբանները ինչ է, պակա՞ս են կեղծում պատմությունը: Փռչոտ ոջլոտին դարձրեցին սպարապետ, անտառաճանաչ փնթի Կռազի շոֆեռին էլ Զորավար... Դե հերոսներ Շմայսի ու Լֆիկի մասին էլ չասեմ: Զավեշտալին այն է, որ Հերմինե Նաղդալյանին ու Հրանուշ Հակոբյանին դարձրել են հերոսապատումի հերոսներ, որն էլ մատուցում են սերունդներին: Կա փիլիսոփայող եսականություն, ատելություն, նախանձ, փոքրոգություն ու քաղաքական շաղակրատանք: Կա այն ամենը, որ դժոխքն իսկապես դժոխք է դարձնում: Կա այդ ամենը, որովհետև ճշմարտություն չկա: Կա կեղծիքը և, ի ուրախություն թուրքերի, շարունակվում է ներքին իրարակերությունը: Կա կեղծիքը, և հայությունը կշարունակի գրավաստակ լինել, մի մասը՝ շինարարելով, մյուսը` քանդելով: Կեղծիքի մեջ շնչում են, ապրում են շատերը, և ահա՛, հայությունն իր ամբողջության մեջ շարունակում է մնալ հոգեպես տկար, ասել է` և անկարող ու անարժան անկախ հայրենիք ունենալու: Մի խոսքով մակարդակը այնքան ցածր է, որ հիշեցնում է աֆրիկյան հետամնաց երկրներին: Տգիտությունը թագավորում է ամենուր, պատահական չէ, որ Կռազի շոֆեռը հայրարարում է « Որ Ձյունը անձվեր չի ըլնում, անձվերն ա անձվեր »: Ու որ ինքը իր անտառաճանաչ հալով երիտասարդ սերունդներին է դաստիարակում: Ի՞նչ ես կարծում արդյոք նրա դաստիարակած պատանի երկրապահը դառնալու է հայրենիքի զինվո՞ր, թե՞ իր պես ենիչեր, որի համար ոչ մի տեսակի սրբություն գոյություն չունի, որը անգամ իր հաստագլուխ թուլեքի արևով է սուտ երդում տալիս: Դե էն գերագույն գլխավոր տգետի մասին էլ չասեմ, որ ասում է թե տգիտությունը Չարիք է, ու այդ տխմար անգրագետ երկարականջ գաճաճին դպրոցի տնօրեններն ու դասախոսներն են երկրպագում: Դժբախտություն է, սակայն, երբ դաստիարակիչն ինքը ևս կարիք ունի դաստիարակության ու այդ տարրերի մեջ տգիտության հետ զինակցած է վատությունը:

— Մասիս եղբայր, լավ իսկ վերջն ի՞նչ է լինելու:

— Արագած քույրիկ դու ինձ ես հարցնում... Հարկավոր է ժողովրդի մակարդակը բարձրացնել, որպեսզի թշնամուն բարեկամից տարբերի, կեղծիքը՝ ճշմարտությունից, Հերոսին էլ՝ ազգադավից: Այլ կերպ հայությունը կմնա մեկն այն դժբախտ ժողովուրդներից, որոնք գոյություն ունեն, բայց չեն ապրում, որոնք « աշխարհում են, բայց աշխարհից չեն: Ժողովուրդների արյունն ու արցունքը պիտի չդադարի, մինչև որ նրանք ինքնօգնությամբ ոտքի չկանգնեն, մինչև չհզորանան հոգով:

Գեհենի Առաքել 17/02/2017

ՀԱՅՈՑ ԼԵՌՆԵՐԸ

Ասում են, թե մի ժամանակ,

Ինչքա՜ն առաջ` ի՞նչ իմանաք,

Եղբայրներ են եղել հսկա մեր լեռները:

Զարթնել են շուտ,

Ելել ոտի,

Նա՛խ կապել են իրենց գոտին,

Լվացել են պաղ ամպերում

Իրենց երեսն ու ձեռները,

Հետո՛ միայն « բարի լույս » են իրար ասել

Եվ իրարից « բարի լույս » են սիրով լսել:

Եվ մի՛շտ այսպես

Ու ճիշտ այսպես.

Շուտ են զարթնել, ելել ոտի,

Նա՛խ կապել են իրենց գոտին,

Հետո՛ միայն բարև ասել,

բարև լսել:

Անց է կենում շա՛տ ժամանակ,

Ինչքա՜ն արդյոք` ի՞նչ իմանաք,

Եղբայրները ծերանում են

Ու մի օր էլ շատ են քնում,

Շատ են քնում — ուշ վեր կենում

Եվ ի՜նչ... հանկարծ մոռանում են

Նախ և առաջ կապել գոտին.

Առանց գոտու ելնում ոտի,

«Բարի լույս» են իրար ասում,

Բայց... իրար ձայն է՜լ չեն լսում:

Եղբայրները քարանում են,

Դառնում լեռներ հազար ու բյուր,

Նրանց աչքի արցունքները`

Հազար աղբյուր,

Նրանց մեջքի գոտիները`

Դաշտ ծաղկաբույր...

...Ով ուզում է չքարանա,

Պիտի որ նա չմոռանա

Զարթնել շատ շուտ,

Ելնել ոտի,

Մեջքին կապել ամուր գոտի

Այսինքն` միշտ գոտեպնդվել

Ու եղբորը գոտեպնդել...

Պարույր Սևակ 

 

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՔԻՑ, ՆՈՐՈՎԻ

Բազում  կարիքների  տեր անհատներն ու  ժողովուրդները  կլանված են լինում ներկայով և մոռանում  իրենց  անցյալն  ու  ապագան: Ունայնամտանում  և  տկարանում  են  նմանները: 

Գարեգին  Նժդեհ

Որպես հոգեբան և քրեագետ կարող եմ վստահորեն ասել, որ երբեք չբացահայտված հանցանքներ չեն լինում... Քանզի, անգամ դարերի խորքից հնարավոր է վերարտադրել հանցանքի մանրամասն պատկերը: Ժամանակն ու պայմանները խճանկարի նման դասավորում են փաստերն ու դեպքերը` վերարտադրելով անցյալի մշուշի մեջ կորած իրականությունը: Եվ պատահական չէր, որ ժամանակի ընթացքում հայտնաբերվեց Եգիպտոսի փարավոն Թութան Համոնի դեմ գործած դավադրության պատկերը և նրա մահվան պատճառները:

Երբ պատանի էի, ինձ մոտ միշտ հարց էր առաջանում, թե ինչու՞ են մեր ժողովրդին ու ազգին հալածել... Գուցե դա էլ պատճառ հանդիսացավ ուսանելու այն գիտությունը, որը կտար ինձ հուզող հարցերի պատասխանները: Հիմա ինձ համար հասկանալի է, թե ինչո՞ւ և ո՞ւր կորավ Խաչատուր Աբովյանը, ինչու՞ էր իրեն պատեպատ զարկում Իսրայել Օրին, ինչու՞ էր Վարդան Մամիկոնյանը Ավարայրի դաշտ մեկնում, ինչպես ինքն էր ասում` « էշ նահատակ դառնալու համար »:

Չնայած բազմիցս եմ գրել այդ մասին, բայց ամփոփելով ցանկանում եմ վերջակետ դնել այդ հարցականներին, որոնք մշտապես եղել և մնալու են պատմության մեջ:

Ժողովրդական բանահուսության մեջ ու ասույթներում ևս ամեն ինչ չէ, որ կարելի է ընդունել որպես ճշմարիտ խոսք, քանզի ժողովուրդը նույնպես սխալվում է, իսկ ամբոխը առավել ևս: ( « Հասարակության կարծիքը ակնհայտ սխալ կարծիք է, քանի որ մարդկանց մեծ մասը ապուշ են »: Էդգար Ալան Պո « Ողորմելի ժողովուրդ » Երկար և ձիգ տարիների բռնակալության հարկը և գերությունը բարբարոս իշխանների թրի տակ ոչինչ չեն կարողացել ավելացնել այդ ազգի հոգու մեջ, բացի մի կեղտոտ կեղծավորություն և մի ստոր, փոքրոգի խոնարհություն »: Րաֆֆի « Մի ժողովուրդ, որ մոտ հազար տարի ապրել է ստրկական կյանքով, չի կարող ծնել այնպիսի որդիք, որոնք ազատ մտածելու հետ միասին՝ կարողանային նաև ազատ գործել » : Րաֆֆի )

Այո, ժողովուրդը նույնպես սխալվում է, ու այն դառնում է ճակատագրական: Պատահական չէ, որ մեր ՄԵԾԵՐԸ ցավով են միշտ բարձրաձայնել, որ հայ ժողովուրդը իր պատմությունից երբեք չի կարող դասեր քաղել: « Պատմության դառնադառն դասերից չխրատված, ժողովուրդների արյունն ու արցունքը պիտի չդադարի, մինչև որ նրանք ինքնօգնությամբ ոտքի չկանգնեն, մինչև չհզորանան հոգով »: Գարեգին Նժդեհ

Ժողովրդի գործած սխալների պատճառով է, որ աղետներն ավելի մեծ ու վտանգավոր են դառնում:

Չնայած Ժողովրդական ճշմարիտ խոսքը կարող էր լինել նաև փրկության ու լույսի ճանապարհ: Նախորդում ես գրել եմ այդպիսի մի քանի ապուշ մտքերի մասին, որոնք դարեդար օգտագործելով ժողովրդի բանավոր խոսքում` կարծրացել է և դարձել ժողովրդական բանահուսության անբաժան մաս:

Իսկապես, այս դեպքում, երբ մի ապուշ մի միտք է արտահայտում, մնացած ոչխարները կրկնում են նրա ասածը, ինչպես նկարագրում էր Ջորջ Օրիելին` « չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ »: Կարծում եմ, շատերը դիտեցին ՀԿԿ 16-րդ համագումարի տեսագրությունները, որտեղ դահլիճում նստած ոչխարներից ոչ ոք որևէ հարցի քննարկման ժամանակ անգամ ձեռնպահ չքվեարկեց: Այդ ոչխարները հո նոր լույս աշխար չեկա՞ն, դրանք միշտ եղել են և եկել են դարերի խորքից:

Նախորդ գրքերում նշել եմ մեռելներին վերաբերող խոսքերից մի քանիսը, որոնց հեղինակները եղել են կղերական քահանաները: Պատահական չէ, որ Ապուշությունն ու Հոգևորականները իրարից անբաժան են: Նրանք են, որ արգելափակում են իրենց ուղեղի հնարավորությունները, որպեսզի սահմանափակված մնան իրենց խավարում` հեռու մնալով աշխարհի ու Աստծո ճշմարտությունից:

Ու այդ տգետ, սևազգեստ հոգևորականներից անբաժան է իրենց ԱԽՊԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ... ` ինչպես կասեր փնթի Գեներալը: Պատահական չէ, որ ամեն խոսքի մեջ Փնթի «հավատացյալ» օլիգարխները պատեհ, անպատեհ մեջբերում են Աստծո անունը` Աստված տեսնում է... Աստված կպատժի... Աստված կօգնի և այլն, իրականում իրենք վաղուց թքած ունեն Աստծո ու բոլոր սրբությունների վրա, առավել ևս` ժողովրդի:

Այն, որ Էջմիածնի քաղաքապետ Կարեն Գրիգորյանը ընտրությունների ժամանակ հայտարարում էր, թե « Էջմածնում վախի մթնոլորտ չկա, բոլորը վախենում են միայն Աստծուց, դա պատահական չէր, քանի որ շատերի համար գեներալ Մանվելը իրոք աստված է, Մանավանդ ԵԿՄ-ի անդամների համար: Իսկ շատերի համար էլ նա դարձել է հերոսության ու փառքի մարմնավորում, չհաշված գեներալի գիտական ու փիլիսոփայական մտքի մեծ կարողություններն ու տաղանդը, որոնց առջև խոնարհվում են մեր մտավորականներից շատերը: Այնպես որ, Կարեն Գրիգորյանը միակը չէ, որ ՔՈՍՈՏ հորը դարձրել է աստված, այդպիսիները շատ են ու չափից ավելի... « Էն մարդիկ, որ երկար ու լուրջ զբաղվել են մեր ժողովրդով, հայ մարդով, միշտ եկել են մի ծանր եզրակացության, թե շատ չարություն կա մեր հոգում »: Հովհաննես Թումանյան

Մի խոսքով կա այն, ինչ ունենք...

Հիմա նորից հանենք պատմության խորքից մեզ հասած պատկերը, որը կարող է վերարտադրել ողջ իրականությունը:

Խաչատուր Աբովյանի առեղծվածային անհետացումն ու նրա խորհրդավոր գաղտնիքները:

Փաստեր կան, որ Աբովյանն իբր թրքուհի սիրուհի է ունեցել և նրան սպանել է հենց այդ թրքուհու ամուսինը:

Լավ, եթե համարենք, որ այդ վարկածը ճիշտ է և փորձենք այն վերլուծել, ապա արդյունքում կստացվի անիմաստ մի պատմություն: Խաչատուր Աբովյանն աննշան անձ չէր, որ սպանեին ու թաղեին և այդ մասին ոչ ոք չիմանար և չփորձեր պարզել հանգամանքներն ու փաստերը: Արդյոք արժե՞ հիշեցնել, որ Խաչատուր Աբովյանը այնքան ճանաչված էր ոչ միայն Հայաստանում, այլև Ռուսական Կայսրությունում , Իրանում ու Թուրքիայում և նրա կորուստը դժվար թե նկատելի չլիներ:

Ոչ մի փաստագրություն չկա. արդյոք հարուցվե՞լ է քրեական գործ անձի անհետացման մասով, նշանակում է, որ այդ տարբերակը սխալ է, իսկ եթե համարենք, որ քրեական գործ եղել է և այդ քրեական գործի նյութերը կորել են արխիվներից միայն կաշառակեր ու հանցագործ դատավորների կողմից: Բացառված չէ, որ այն ժամանակվա դատավորները եղել են Աղվան Հովսեփյանի, Կոստանյանի ու Ջհանգիրյանի նման հանցագործներ, որոնք ընդունակ էին թաքցնել և ոչնչացնել հանցանքների ապացույցները:

Վստահ եմ, որ Աբովյանի կորուստը անմիջական կապ ունի հենց այս տեսակի հանցագործների ու ստրկամիտ մասսայի հետ: Լուսավոր գաղափարներով օժտված մարդը` հայտնվելով խավարամիտ ամբոխի մեջ, ուզում է ակամայից վերցնել գլուխն ու փախչել որքան հնարավոր է հեռու, որովհետև այդ հասարակության մեջ ազատ և արդար գաղափարներ ունեցող, մտածող անհատը շնչահեղձ կարող էր լինել: Աբովյանը որոշում է Աբու Լալա Մահարու պես փախչել ու հեռանալ, բայց ու՞ր պետք է փախչեր նա... Դե ինարկե` ԱԶԱՏՆ ՄԱՍԻՍ... որտեղ ավելի շատ օդ ու թարմություն կար... Այն ինքը չարագործ Աղվան Հովսեփյանը պատահական չէր ասում. « որ Հրեշտակները վերևից մեզ են նայում.. »

Աբովյանը նախընտրեց հավերժական սառույցները, հավերժությունը, քան տգետ, տխմար ու ստրկամիտ ժողովուրդը: Նախընտրեց ազատ մահը, քան կեղծավոր ու փառասեր ստրկամիտ հասարակությունը, որը դափնիների է արժանացնում իր կաշին քերթողներին: Եթե հիշում եք, Փոքր Մհերն էլ հեռացավ հասարակությունից ու փակվեց Ագռավաքարում, որովհետև տխմար ու անիրավ աշխարհն իր տեղը չէր և հետաքրքիրն այն էր, որ Քուռկիկի սմբակները խրվում էին հողի մեջ, ու ձին չէր կարողանում քայլել: Իսկ դա նշանակում էր, որ նման հասարակության մեջ, ոտքերի տակից հողն է անգամ փախչում, ուր մնաց թե մարդ...

Ինչևիցե... Միքայել Նալբանդյանն ու Ավետիք Իսահակյանը ժամանակին նույն հոգվիճակում են գտնվել, ինչ Խաչատուր Աբովյանը: Ավետիք Իսահակյանն իր Աբու Լալա Մահարի բարձրարժեք ստեղծագործությամբ ոչ թե արաբական աշխարհն է ներկայացնում, այլ` հայկական իրականության գաղջը:

Եվ հիմա Սերժիկ Սարգսյանը պատահական չի ասում. « որ մեղավորը ԳԱՂՋ մթնոլորտն է » Մարդը ճիշտ է, ինքը ի՞նչ մեղք ունի, որ տգետ ենք, իրար ենք հոշոտում, ինքը ի՞նչ մեղք ունի, որ հանդուրժում ենք իրեն ու իր ոհմակին...

Սակայն, ինչպես տեսանք, Խաչատուր Աբովյանի կորուստը, ոչ ոքի չհետաքրքրեց, որովհետև Ազատիչի ասած Գաղջը այն ժամանակ էլ թագավորում էր : Եվ նույնը կատարվում է հիմա, Պավել Մանուկյանի, Արա Խանդոյանի նման լուսավոր դեմքերը մոռացվում են, մատնվում անտարբերության, բայց հիշում են Արթուր Բաղդասարյանի ու Գագիկ Ծառուկյանի պես ժանտախտներին, որոնք դառնում են տգետ մասսաների համար ժողովրդական բարերարներ և առաքյալներ:

Եվ այդ գարշանքն այնքան վառ է արտահայտվում մեր իրականության մեջ, որ ցանկանում ես միայն գլուխդ վերցնես ու փախչես այս հասարակարգից:

Վերջերս Ֆեյսբուքում մի լուսանկարի հանդիպեցի, որտեղ երկու ոստիկան գրկել էին երկու լամուկի ու նկարվել, իսկ լուսանկարի տակ գրված էր. « հերոս ոստիկան Վանոյանի բալիկները.. »

Այն ոստիկան Վանոյանի, ով առանց աչքը թարթելու ատրճանակի ողջ պարունակությունը դատարկել էր Արցախյան ազատամարտի հերոսների վրա և որի արդյունքում էլ ՍԱՏԿԵԼ էր Խորենացու դեպքերի ժամանակ... Որքա~ն ցավ ապրեցի « Սասնա ծռերի » համար, ովքեր Արցախյան պատերազմում չխնայեցին իրենց կյանքը, հոգին ու առողջությունը և այդպես էլ մնացին անտեսված, սակայն մի ոջլոտ ոստիկան, ով ողջ կյանքը միայն թալանեց ու լափեց, զենք բարձրացրեց ազգի նվիրյալ տղաների վրա, հանկարծ դարձավ հերոս:

Պատկերացնու՞մ եք, հանցագործ ոստիկանին հերոս կոչող ժողովրդի գլխից անբաժան պետք է լինեն տառապանքները, նրան պետք է քառատեն, որովհետև այն ժողովուրդը, որն ընդունակ չէ գնահատել իր արժեքները, արժանի է ոչնչացման:

Ժամանակին Գարեգին Նժդեհին ու Անդրանիկ Զորավարին նույնպես չգնահատեցին, նրանք էլ թքեցին ու կոտրած սրտով հեռացան ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՑ: Ապերախտ ազգ ենք, հո զոռով չի... « Սասնա ծռերն » արժանացան նույն ճակատագրին, ինչ Գարեգին Նժդեհն ու Անդրանիկը, ամբոխը նախապատվությունը տվեց Լֆիկներին ու Սաշիկներին: Բոլոր դարերում էլ եղել են Սաշիկներ ու Լֆիկներ, և եղել են իսկական Չարիք մեր ժողովրդի գլխին:

Եվ տգետ ամբոխի մեջ նրանք էլ ավելի են բարգավաճում ու ծաղկում: « Խաբեբաների կարգը գնալով ընդարձակվում էր, և նրանք օրըստօրե նոր անդամներ էին գտնում: Նրանք տարածվեցան երկրագնդի ա՜յն անկյունները, ուր ավելի տիրում էր մտավոր խավարը, ո՜ւր քրիստոնեությունը գտնվում էր մռայլոտ հեթանոսության մեջ »: Րաֆֆի

Երևի տգետ ժողովրդի համար այլ պատիժ ավելի դժվար կլիներ գտնել, քան այն, ինչ կարծում եմ, արժանի են մեկ մեկու:

Եթե մի ժողովուրդ ընդունակ չէ պայքարել իր կյանքի ու ազատության համար և պատրաստ է շան նման սատկել տիրոջ ոտքերի առաջ, ապա դրան այլ անուն տալ պետք չէ:

Գարեգին Նժդեհն իր ողջ կյանքի ընթացքում սովորեցրեց ճիշտ ապրելու ձևը, սակայն ինչու՞ սովորել, երբ կարելի է սողալով ու հետույք մտնելով հասնել տիրոջ գովասանքին:

Մենք սովոր ենք մեղադրել թուրքերին, սակայն մեղադրելուց առաջ մոռանում ենք հիշել, որ Դաշնակցական կուսակցությունն ու հայ հոգևորականությունը ևս մասնակցություն են ունեցել Հայոց Ցեղասպանությունը: « Թուրքն ավելի դրական կարծիք ուներ և ունի հայ ցեղի մասին, քան մեր հայանուն ստրկամիտները »: Գարեգին Նժդեհ: Դա հենց այն զանգվածն էր, որի պատճառով Աբովյանը նախընտրեց Արարատի սառույցները, քան այդ աղբ հասարակությունը:

Քանի որ մեջբերեցինք դաշնակներին, հիշեցնեմ. որ Երիտթուրրքական « Իտտիհատ » կուսակցությունը մինչ Հայկական կոտորածները համագործակցել է ՀՅԴ հետ, և նույն դաշնակները զինաթափել են հայկական գյուղերի բնակչությանը, որն էլ դժվարացրել է նրանց հետագա ինքնապաշտպանությունը: « Մեր դժբախտությունն այն չէ, որ աշխարհում կան թուրքեր, այլ այն, որ կան թուրքանման հայեր » Գարեգին Նժդեհ.

Դաշնակցությունը այժմ էլ իր գործելաոճը չի փոխել, պատահական չէ, որ նրանք Ռոբերտ Քոչարյանի ու Սերժ Սարգսյանի հավատարիմ զինակիցներն ե : Դաշնակցությունը իր փայաբաժինը փախցնողներից է, նույնը նաև` հայ հոգևորականները: « Մեր բարյացակամ չեզոքության դեպքում իսկ, եթե դա, կրկնում եմ, նույնիսկ հնարավոր լիներ, թրքությունը պիտ վարվեր մեզ հետ ճիշտ այն ձևով, ինչպես որ վարվեց »: Գարեգին Նժդեհ

Ի՞նչ եք կարծում, Իսրայել Օրին ինչու՞ էր գնացել Եվրոպա ու փորձում էր հայերի համար օգնություն գտնել... Նա շատ լավ գիտեր, որ սնահավատ, ապերախտ, ստրկամիտ ժողովրդը ի զորու չէ իր սեփական ուժին ապավինել, իրենց պետք է արտաքին որևէ ուժ, որը կարող է ոգեկոչել ու ոտքի հանել ստրկամիտներին: Իսրայել Օրին գիտեր, որ ժողովրդի մեջ կա մի ուժ, որը կար « ՍԱՍՆԱ ծռերի » մեջ, սակայն այդ ուժը չի կարող երեք ճակատով կռվել ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ թշնամու դեմ: Տգիտությունն ու ստրկամտությունը նույնպես ուժ է և դա նորություն չէ:

Օտարին ապավինելով` կորցրեցինք մեր ինքնապաշտպանության բնազդը ու դարձնելով ինքներս մեզ հպատակ, փորձում ենք ներկայանալ որպես ազգ, սակայն ազգը ու ժողովուրդները, բացի իրենց պատմությունից ու մշակույթից պետք է ունենան դիմագիր... Իսկ մենք կորցրեցինք մեր ԴԻՄԱԳԻՐԸ... « Օտարը չի հարգի և սիրի մի ժողովրդի, որը ինքնուրույն պատկեր և բովանդակություն չունի »: Հովհաննես Թումանյան

Մեր դիմագիրը հիմա կոստանյանի տափակ մռութն է ու խաչատուրովի ճարպակալած ծոծրակը:

Վարդան Մամիկոնյանը, հավանաբար, հայոց զորավարներից ամենատաղանդավորն էր ու հնարամիտը, սակայն նա անկախ իր կամքից, ինչպես ինքը` մեծ Սպարապետը կասեր` « Դարձավ էշ նախատակ... »

Ինչու՞ էշ նահատակ, որովհետև նա լավ գիտեր, որ անատամ, տգետ ու սնահավատ ամբոխի հետ, որն իրեն կոչում էր աշխարազոր, դուրս գալ եռապատիկ ավելի լավ զինված բանակի դեմ, միայն էշություն էր: « Բայց ես չեմ կարծում, թե հայերն այնպես քաջությամբ կարողանային կռվել, եթե կռիվը լիներ հայրենիքի և ազգի ազատության համար: Բայց այնտեղ թշնամին սպառնում էր նրանց կրոնքի կորուստը, և կրոնասեր հայերն իրանց հավատքի համար զոհեցին այնքան շատ տղամարդիկ: Րաֆֆի

Որովհետև տգետ ամբոխը պատերազմ էր ցանկանում, իսկ Սպարապետը չկարողացավ համոզել, որ առճակատումը այդ հսկա ուժի հետ, այն էլ բաց դաշտում` անիմաստ է և լինելու է կործանարար: Նա ստիպված եղավ համաձայնել տգետ հոգևորականների հետ, որոնք գրգռում էին ամբոխին` տանելով պատերազմի: Վարդան Մամիկոնյանը Զորավար էր և նրա համար ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ հաղթանակ գոյություն չուներ, ինչպես նշում են մեր ապուշ հոգևորականները:

Ռազմական տերմինաբանության մեջ Բարոյական հաղթանակ հյասկացություն գոյություն չունի, դա մեր ապուշ տերտերների մտքի երևակայությունն էր:

Ողջ ազգին մղեցին պատերազմի դաշտ, փղերի ոտքերի տակ կոտորեցին, հետո էլ հայտարարեցին, թե բարոյական հաղթանակ ենք տարել:

Վարդան Մամիկոնյանն այնքան խելացի էր, որ Դիզբոնում կեղծ կրոնափոխ եղավ, որպեսզի իր բանակը առանց կորուստների հասցնի հայրենիք ու կարողանա պայքարել իր երկրի ազատության համար, իսկ մեր տերտերները ինչ արեցին, ստիպեցին, որ ժողովուրդը եղաններով զինված աշխարազորի հետ դուրս գա կենաց ու մահու պատերազմի, իսկ դա իրենց պետք էր, որ մատաղ անեին ոչ միայն հայկական բանակը, այլև խավարամիտ ժողովրդին: Եվ դրա անունը դրեցին Բարոյական հաղթանակ:

Անատամ ամբոխը ոռնաց, ուրախացավ, որ հաղթեցինք բայոյապես... Պավել Մանուկյանի պես Վարդան Մամիկոնյանն էլ իր մինուճար որդուն՝ Զորհակին իր հետ տարավ պատերազմի դաշտ, հասկանալով, որ միևնույն է` այդ տգետ ժողովուրդը Վանոյանի պես Վասակներին է հերոսի կոչումներ տալու: Մամիկոնյանը լավ գիտեր, որ գնում է մահվան, սակայն նախընտրեց մեռնել կռվի դաշտում, քան գտնվել տխմար ամբոխի կողքին:

Ազգային Գենետիկական տեսակն իր ունակությունները պահում է դարերով, թուրքերը խելացի ազգ են, որովհետև իրենք կարողացան իրենց վատ տեսակը, գողանալով ուրիշներից փոխարինել լավ տեսակով, փոխել ազգային գենոֆոնդը, իսկ մենք մնացինք ազգային աղբի հույսին, որը բարգավաճեց ու շատացավ: Կուսակցական այն ոհմակը. Որն ունենք մենք, ոչ պակաս թշնամի է մեր ժողովրդին, սակայն այդ թշնամին իր մարմնից սերտաճած մասնիկն է և դրանից ազատվելու միակ ելքը` անդամահատելն է, դա Միքայել Նալբանդյանի խոսքն է: Անդամահատել ու ազատվել այն Չարիքից, որը դավաճանությունն է, նախանձը, տգիտությունն ու կեղծավորությունը սնահավատությունն ու ստրկամտությունը: Ու արդեն ժամանակն է, որպեսզի կարողանանք համարձակություն ունենալ ասելու մեր սխալների ու մեր բացթողումների մասին, հարկավոր է խոսել քյարթու Ռաբիզների ու անատամ ջադուների մասին, տգետ ու հանցագործ գեներալների, սրբապիղծ հոգևորականների, ու մեծապատիվ մուրացկանների մասին, ովքեր հեռուստաեթերից ոռնում են, իբր ՄԵԶ ՄՈՏ ամեն ինչ լավ է ու կատարյալ:

Ու այս համատարած Գաղջի մեջ մի բուռ Սասնա ծռեր, ովքեր ներկայացնում են մեր ազգային բարձր որակը, այն տեսակն է, որ համ ու հոտ է տալիս ազգին, որ վերջինիս կորուստն էլ կհանգեցնի ազգի կործանմանը: Աղետն անխուսափելի է: Ուշքի եկեք, խելամիտ հայեր, պատմությունը ձեզ չի ների ձեր անտարբերության համար...

Գեհենի Առաքել 1/02/2017

« Ժողովուրդների արյունն ու արցունքը պիտի չդադարի, մինչև որ նրանք ինքնօգնությամբ ոտքի չկանգնեն, մինչև չհզորանան հոգով»: Գարեգին Նժդեհ

«Ներկայումս գիրքը և ժողովրդի մեջ ընթերցանություն տարածելը այն փրկարար միջոցներից մեկն է, որ կազատե նորան շատ մոլորություններից »: Րաֆֆի

Այլ կերպ հայությունը կմնա մեկն այն դժբախտ ժողովուրդներից, որոնք գոյություն ունեն, բայց չեն ապրում, որոնք «աշխարհում են, բայց աշխարհից չեն»: Գարեգին Նժդեհ

Պիտ պարտվի, պիտ մեռնի կեղծիքը մեր կյանքում, որ ապրի մեր ժողովուրդը: Գարեգին Նժդեհ

« Հպատակ » ազգը օտար պետության մեջ նոյնիսկ ամենից աւելի ազատամիտ ու լայնախոհ պետութեան մեջ անխուսափելիօրէն մնալու է զրկուած սնունդից »: Հովհաննես Քաջազունի

Հայի ոխերիմ թշնամին օտարը չէ, այլ հայը։ Րաֆֆի 

Ո՞Վ Է ՍԻՐՈՒՇՈՆ

« Ամենամեծ    կույրը    նա  է,    ով  չի  ուզում    տեսնել»:

Ջոնաթան  Սվիֆթ 
 

Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանավարության ժամանակ հարյուրավոր պոչամբարներ դարձան մահաբեր և ոչ միայն ներկա սերունդների, այլ նաև՝ ապագա սերունդների համար: Իսկ այն, որ Սիրուշոն վայելում է նույն պոչամբարների զոհ դարձած հարյուրավոր ընտանիքների դառը ճակատագիրը... Ողբերկական է, որ չգտնվեց գեթ մեկը, որ այդ Ոճրագործության այդ մասին բարձրաձայներ: Սակայն այդ ամենի մոռանում են ու հիշում ենք թուրքերի գործած ցեղասպանությունը: Առհասարակ տարբերություն չկա՝ երկու դեպքերում էլ կատարվել է ոճրի:

Մինչև հիմա այդ մարդիկ պայքարում են իրենց իրավունքների համար, սակայն ապարդյուն, իրենց ավանդների հաշվին Սիրուշոն աշխարհի տարբեր վայրերում տեսահոլովակներ է նկարահանում և իր Հրեշիկների համար թանկարժեք նվերներ անում: ( http://www.hottv.am/entertainment/452881 Երեխայիս չեմ ուզում դարձնել հանրային և ճանաչված. Սիրուշո 4 days ago 2016)

Նրանց հագածը « Գուչի » ու « Շանել » է՝ բրենդային ու էքսկլյուզիվ, իզուր չէ, որ Քոչարյանի հարսը՝ Սիրուշոն, « ՊՌԵԳՈՄԵՇ » բրենդային սրահներ ունի, իսկ Փնթի Անդրեն էլ՝ « Անդրենալին », Անահիտ Սիմոնյանի ու Արմինկայի բրենդները չհաշված:

Որպեսզի ընթերցողների մոտ հարց չառաջանա, թե ինչու՞ եմ գրել երգչուհի Սիրուշոյի մասին, թե նա ի՞նչ կապ ունի « Չարիքի իշխանության » հետ: Մի քիչ շեղվելով թեմայից՝ կցանկանայի բացատրություն ներկայացնել, քանի որ շատ կարևոր կլինի սերունդների համար: Ես կարծում եմ, որ առնվազն պետք է կույր լինել, որպեսզի չտեսնենք Սիրուշոյի ամուսնու ու սկեսրոջ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի իրականացրած ոճիրները հայ ժողովրդի հանդեպ: Նրանց կատարած բարբարոսությունը, եթե համեմատելու լինենք թաթարական հորդանների ավերածությունների հետ, ապա կհասկանանք, որ ոչ մի եղեռնագործ այդքան վնաս չի տվել մեր ազգին՝ որքան Քոչարյանի ընտանիքը: ( « Ամենամեծ կույրը նա է, ով չի ուզում տեսնել»: Ջոնաթան Սվիֆթ )

Սիրուշոյի վերջին նկարահանած « Զարթոնք » տեսահոլովակը՝ կարծես թե ապտակ էր հայ ժողովրդի անցած ու ներկա պատմությանը: Սիրուշոն տեսահոլովակում երգում է Թալեաթի մասին, այն էլ ազատամարտիկների ֆոնի վրա, սակայն ինչպես գիտենք՝ երգչուհու սկեսրայրը՝ Ռոբերտ Քոչարյանը, ոչնչով չի տարբերվում Թալեաթից, նույնիսկ կարելի էր ասել, որ ավելի արյունարբու է, քան Թալեաթը: Սիրուշոյի ամուսինը՝ Լևոն   Քոչարյանը, գալիս է փոխարինելու իր ոճրագործ հորը: Ի՞նչ եք կարծում, Սիրուշոյի երեխաները չե՞ն գերազանցելու իրենց հորն ու պապուն: Սիրուշոյի « լամուկները » սնվել են հայ ժողովրդի արյունով. Ոչ ոք չի կարող հերքել դա, այդ ամենի վկաներն այս տառապյալ ժողովուրդն է, սահմանին բահով կռված զինվորների գերեզմանները: Հրեշից ծնվածը չի կարող հրեշտակ լինել: ( http://www.hottv.am/entertainment/452881 Երեխայիս չեմ ուզում դարձնել հանրային և ճանաչված. Սիրուշո 4 days ago 2016 ) « Չարիքի իշխանության » մեջ հենց այդպիսի ՀՐԵՇԱՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻ համար են ստեղծված բարենպաստ պայմաններ, չհաշված նրանց մայրերին, որոնք փայլերի ու շքեղության մեջ են ծննդաբերում իրենց Հրեշիկներին: Շատերը դա անում են արտասահմանում, որովհետև կանխազգում են, որ տասնամյակների իրենց թալանածն ու լափածը, իրենց Հրեշիկների քթերից են դուրս գալու: Այնպես որ, այն փաստը, որ այդ հրեշավոր ընտանիքը եղել ու մնում է չարիք հայ ժողովրդի գլխին, դրա մասին ավելորդ է խոսել: ( http://operativ.am/?p=59960 Քոչարյանի ունեցվածքը ըստ ռուսական աղբյուրի 22 Հունվար, 2014 1:03 )

ՀԱՏՎԱԾ   ՉԱՐԻՔԻ  ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ     ԳՐՔԻՑ

https://www.youtube.com/watch?v=plXH4GeYtes